Onkoloji Tedavisi Sırasında Beslenme

Onkoloji Tedavisi Sırasında Beslenme

Tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında yeterli ve dengeli beslenme;

  1. Kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlar
  2. Güçlü ve enerjik olmanızda yardımcı olur
  3. Kilonuzu ve vücudunuzda depo edilmiş besin öğelerini korumanızda yardımcı olur
  4. Tedaviye bağlı oluşabilecek komplikasyonlarla daha iyi başa çıkabilmenize yardımcı olur
  5. Enfeksiyon riskini düşürerek sizi hastalıklardan korur
  6. Daha hızlı iyileşmenize yardım eder

Onkoloji hastalarında beslenme, tedavinin türüne göre oluşan yan etkilerine göre değişen uygun besinlerle, yeterli ve dengeli beslenme planıyla sağlanmalıdır.

Pek çok onkoloji cerrahi yöntemlerle, radyoterapi, kemoterapi, hormon tedavisi ve/veya immünoterapi ile tedavi edilir. Her hangi bir onkoloji tedavisinde kesin ve sabit diyet ve beslenme kuralları yoktur. Onkoloji tedavi yöntemlerinden biri uygulandığı sırada ya da uygulandıktan hemen sonra hekimler ve diyetisyenler, beslenme ile ilgili öneriler geliştirir.

Hastalarda tedavinin “yan etkileri” görülebilir. Bu yan etkilerin görülmesiyle beraber beslenme sorunları da açığa çıkabilmektedir. Genel olarak ortaya çıkan yan etkiler şunlardır:

  • İştahtan kesilme,
  • Kilo alma ya da kilo kaybı,
  • Ağızda hassasiyet,
  • Boğaz ağrısı,
  • Burun, ağız ya da boğaz kuruması,
  • Ağız tadının değişmesi,
  • Diş ya da diş eti sorunları,
  • Koku algılamada değişiklikler,
  • Bulantı, kusma, ishal, kabızlık,
  • Yorgunluk ve keyifsizlik,

Tüm bu yukarıdaki yan etkiler nedeniyle tedavi sırasında hatta sonrasında yemek yeme ve düzenli beslenmenin sürdürülmesi oldukça önemlidir.

 

İŞTAHTA AZALMA ve KİLO KAYBI (ZAYIFLAMA)

Tedavi sırasında bulantı, kusma, besinlerin koku ya da tatlarında değişiklik hissedilmesi gibi yan etkiler iştahın azalmasına ve kilo kaybına sebep olabilir. Bu nedenle;

 

  •  Yiyebildiğiniz zaman, yeterli protein ve kalori içeren yiyecekler alınız.
  •  Belirli öğünlerde fazla yemek yerine az ve sık yemeye çalışınız. Böylece daha çok besin tüketmek kolaylaşacaktır.
  •  Ayaküstü yiyebileceğiniz besinleri yanınızda bulundurunuz. Böylece canınız bir şey yemek istediği zaman hemen ulaşabilirsiniz. Peynir ve kraker, meyve, yoğurt bunlardan bazılarıdır.
  •  Yemek sırasında çok az içecek içiniz. Çünkü bunlar doygunluk hissi verir. Yemeklerden 30 – 60 dakika önce ya da sonra sıvı tüketimi daha doğru olacaktır.
  •  Düzenli egzersiz iştahınızı açabilir. Hekiminizle konuşarak egzersiz yapıp yapamayacağınızı öğreniniz.
  •   Hiçbir şey yiyemediğiniz zamanlarda endişeye kapılmayınız. Yiyebilecek hale gelir gelmez yemeye başlayınız, eğer yiyememe sorununuz birkaç günde düzelmezse hekiminize danışınız.
  •  Yemek yiyebilecek gibi olmadığınızı hissettiğiniz günlerde sıvı besinler almayı deneyiniz. Su, vücudumuzun gerektiği gibi işlev yapması için çok önemlidir; yeterince sıvı tüketmek, vücudunuzun ihtiyaç duyduğu sıvıyı almasını sağlar.

 

 

KİLO ALMA

Bazı hastalar tedavi sırasında kilo alabilirler. Özellikle, belirli bazı kemoterapi ve/veya hormon tedavileri gören (meme, prostat, yumurtalık gibi…) hastalar kilo alabilir.

Onkoloji tedavisi sırasında kilo alınırsa, kalori azaltılmalıdır. Ancak kilo vermeye başlanmadan önce hekime danışılmalıdır. Kilo alma, vücutta su tutulmasına (ödeme) yol açan ilaçlardan kaynaklanabilir.  Eğer kilo alınmasının sebebi daha fazla yeme ya da daha fazla kalori alma ise, klinik diyetisyen doğru yöntemlerle kilo vermeyi sağlayan bir beslenme programı hazırlamalıdır.

Fazla Kiloları Vermek için Diyette Dikkat Edilecek Hususlar

  •  Daha fazla sebze – meyve yiyiniz.
  •  Esmer ekmek ve bulgur gibi özü ve kepeği ayrılmamış tahılları tercih ediniz.
  •  Yalnızca yağsız etleri tercih ediniz.
  •  Yağlı ve yağda kızarmış besinlerden sakınınız.
  •  Şeker ve tatlıyı tüketmeyiniz.
  •  Izgara ve buğulama gibi sağlıklı pişirme yöntemleri tercih ediniz.
  •  Hekiminiz izin verirse egzersiz yapınız.
  •   Bol su içiniz

.

AĞIZ YA DA BOĞAZ AĞRISI

Ağızda acıma, diş etlerinde hassasiyet ve boğaz ağrısı çoğu zaman kemoterapiden ve radyoterapiden kaynaklanır. Bu gibi durumlarda tuzlu, asitli, sert ve kuru besinleri çiğnemek ve yutmak zor olacaktır. O nedenle yumuşak fakat besleyici besinler seçilmelidir. Aşağıda bu besinlere örnekler verilmiştir.

Ağız ve Boğaz Ağrıları Olduğu Zaman Yenebileceklere Örnekler

  •   Yoğurt
  •  Muz
  •  Patates püresi
  •  Ezme çorbalar
  •  Sebze püresi
  •  Olgun taze meyveler
  •  Pişmiş yumurta

 

  •  Çok pişmiş et
  •  Elma püresi
  •  Yumuşak peynir
  •  Makarna
  •  Muhallebi, sütlaç

 KOKU YA DA TAT DEĞİŞİKLİĞİ

Onkoloji tedavisi sırasında tat ve koku algılama duyusu değişebilir. Yiyecekler, özellikle et ve yüksek proteinli diğer besinler acı ya da metalik bir tat vermeye başlar. Bu değişikliklerin nedeni kemoterapi ya da radyasyon tedavisi olabileceği gibi, hastalığın kendisi de olabilir. Genellikle tedavi tamamlandıktan sonra bu değişiklikler normale döner.

Tat ve Koku Değişikliği Sorunları ile İlgili Öneriler

  •  Alışverişinizi kendiniz yapınız, gözünüze hoş görünen ve güzel kokan yiyecekleri seçiniz.
  •  Eğer bir tür et (dana eti) özellikle kötü kokuyorsa, tavuk, balık, kuzu eti gibi diğer et türlerini ya da yumurtayı deneyiniz.
  •  Etleri meyve suları ya da hoşunuza giden soslara yatırarak lezzetini arttırınız.
  •  Fesleğen, biberiye, defne yaprağı vb. gibi aromalı baharatlar veya otlar kullanınız.
  •  Yemekler kötü kokarsa dışarıda pişiriniz. Yemek pişirirken fırın vantilatörünü açınız. Sıcakken değil oda sıcaklığına geldiği zaman yiyiniz.
  •  Tat ve kokularını değiştirmek için sizi rahatsız etmiyorsa soğan veya sarımsak ekleyiniz.
  •  Sabah kalktığınızda 1 bardak oda sıcaklığında suya limon damlatarak o suyla ağzınızı çalkalayınız.
  •  Yemeklerinize veya salatalarınıza taze zencefil rendeleyiniz. Zencefil, mide bulantısı, hazımsızlık, gaz ve ağız tadı değişikliklerine iyi gelecektir.

BULANTI VE KUSMA

Kusma bulantı ile birlikte olabilir ve bazı onkoloji tedavilerine bağlı olarak ortaya çıkar.

Bulantı Olduğunda Yiyecek Seçimi

Yenilebilecekler:

  •  Kızarmış ekmek, kraker, gevrek, simit, bunlarla beraber peynir yiyebilirsiniz.
  •  Spagetti, makarna
  •  Fırında pişmiş ya da haşlanmış derisiz tavuk,
  •  Kuru meyveler
  •  Dondurma

Sakınılması gerekenler:

  •  Yağlı besinler, kızartmalar,
  •  Şekerlemeler, tatlılar,
  •  Baharatlı ya da sıcak yiyecekler,
  •  Ağır kokulu yiyecekler

 

Az, sık ve yavaş yiyiniz.

Açlık hissederseniz öğün aralarında da yiyiniz.

Sizi cezbeden yiyecekleri yiyiniz.

İçecekleri öğünlerde değil öğün aralarında içiniz.

İçecekleri oda sıcaklığında yavaş yavaş ve yudum yudum içiniz.

Sevdiğiniz yiyecekler bulantı yapıyorsa onları yemeyiniz.

Yemeklerden hemen sonra 1 saat ya da daha fazla dinleniniz.

Sabah kalktığınızda bulantılar oluyorsa, yataktan çıkmadan önce kraker ya da kızarmış ekmek yiyiniz.

Rahat giysiler giyiniz.

Kusma Sorunu Olduğunda Yenebilecek Yiyecekler

  •  Kusma nöbetleri geçmeden bir şey yiyip içmeyiniz.
  •  Kusma tekrar kontrol altına alındıktan sonra az miktarda su ya da et suyu gibi hafif sıvı yiyecek-içecekleri alınız.
  •  Her 10-20 dakikada 1 çorba kaşığı ile başlayınız.
  •  20-30 dakikada bir 2-3 çorba kaşığına çıkartınız.
  •  Hafif sıvılarla rahatladıktan sonra tamamen sıvı ya da hafif yiyecekler yemeye çalışınız.

 

İSHAL

Onkoloji tedavileri sırasında, özellikle kemoterapi ve vücudun alt bölgelerin, mide ve barsaklara radyoterapi uygulanması sırasında ishal yaygın olarak görülür. Ayrıca enfeksiyonlar, besinlere karşı hassasiyet (ilaçlar nedeniyle ortaya çıkabilir) ve duygusal sorunlar ishale yol açabilir.

İshal Durumunda Yiyecek Seçimi

Uygun olanlar:

  •  Kaybettiğiniz suyu yerine koymak için bol su içiniz.
  •  Sık ve az yiyiniz. Ağır öğünler yemeyiniz.
  • Yüksek oranda sodyum ve potasyum içeren besinler; et suyu, muz, patates, pişmiş havuç gibi yiyiniz.
  •  Yoğurt,
  • Pilav, şehriye, makarna, yayla çorbası
  •  Ekmek, kraker
  • Derisi alınmış tavuk ya da hindi,
  •  Az yağlı kuzu eti ya da balık
  •  Akı ve sarısı katılaşıncaya kadar haşlanmış yumurta

 

Sakınılması Gerekenler:

  • Yağlı besinler, kızartmalar,
  • Çiğ sebze ya da salata,
  • Fındık, fıstık, ceviz gibi yağlı tohumlar
  • Brokoli, kurubaklagiller, mısır, karnabahar, gibi zengin lifli gıdalar,
  • Kayısı, erik, armut gibi lifli meyveler

 

Sıcak yememeli ve içilmemeli

Yağlı süt ve peynirler tüketilmemeli, yerine ayran tüketilmeli.

 

KABIZLIK

Tedavi sırasında bazı ilaçlar kabızlığa yol açabilir. Yeterince lif içermeyen ya da yağ oranı yüksek beslenme tarzı da kabızlığa neden olabilir.

Kabızlık Olduğunda Yenecek Yiyecekler

  •  Her türlü sıvı besini daha çok alınız.
  •  Günde en az 8 bardak su içiniz.
  •  Normal bağırsak hareketlerinden yarım saat önce ılık su içiniz.
  •  Kepekli ekmek, krubaklagiller, kepeği ayrılmamış tahılları tüketiniz.
  •  Kayısı ya da kuru erik ya da bunların komposto/hoşaflarını tüketiniz.
  • Her gün hafif egzersiz yapınız.

KEMOTERAPİ UYGULAMASI SIRASINDA BESLENMEYE İLGİLİ ÖNERİLER

Kemoterapi uygulaması boyunca yeterli ve dengeli beslenme ile kilo kontrolü sağlanarak, kilo kaybına ya da alımına engel olunacaktır. Böylece uygulamanın vücudunuz tarafından daha iyi tolere edilmesini sağlanacaktır. Günlük gereksinimin karşılanması, tedavinin yan etkilerinden daha az etkilenmeyi sağlayarak, immun sisteminin (bağışıklık sisteminin) kuvvetlenmesiyle enfeksiyonlara karşı direnç artacaktır.

Uygulanan tedavi yöntemlerine, aldığınız ilaçlara ve tedavinizin süresine bağlı olarak normal yemek yeme düzeninizde, iştah durumunuzda ve kilonuzda bazı olumsuz değişimlerle karşılaşabilirsiniz. Günlük ihtiyacınız olan yeterli enerji, protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve minerallerin sağlaması çok önemlidir. Beslenme ile ilgili sorunlarınızda diyetisyeninize danışabilir, önerilerini alabilirsiniz.

Öğünlerinizi atlamadan düzenli beslenmeye özen gösteriniz. Öğün atlamak iştahsızlığı artırır ve besin alımınızın azalmasına yol açar.

LÜTFEN KEMOTERAPİ TEDAVİNİZ SIRASINDA;

  • Greyfurt, greyfurt suyu, nar, nar suyu, ısırgan otu, ısırgan otu çayı tüketmeyiniz.
  • Kemoterapi aldıktan sonra, ilk 3 gün ağızda kolay dağılan ve çok fazla çiğneme gerektirmeyen besinler tüketin (makarna, püre, çorba gibi…)
  • Kemoterapi aldığınız günler lütfen alkol tüketmeyin.
  • Kemoterapiden sonra 10. Günde dışarıda hijyeninden emin olmadığınız çiğ sebze/ meyve tüketmeyin.
  • Öğünlerinizde her besin grubundan bir yiyeceği tüketmeye çalışın. (Süt ve süt ürünleri, et, yumurta veya kurubaklagil, ekmek veya tahıl ürünleri, sebze ve meyve, yağ ve şeker)
  • Günlük besin tüketiminiz sırasında yeterli protein ve kalori içeren yiyecekler alınız. Böylece vücut dokularının korunmasına ve uygulanan tedaviler nedeniyle zarar görebilecek dokularınızı yenilenmesine yardımcı olacaktır. Kadınların günde 60 – 90 gram (2-3 köfte büyüklüğünde), erkeklerin ise 90-120 gram (3-4 köfte büyüklüğünde) ızgara veya fırında pişmiş et, tavuk veya balıktan birini yemeleri gerekmektedir. Kırmızı et tüketiminizi haftada 1-2 kez ile sınırlandırın.
  • Öğünlerinizi az az sık sık yemeye çalışınız. Böylece daha çok besin almak kolaylaşacaktır. (günde 6–8 öğün)
  • Peynir, kraker, dondurma, kuruyemişler, leblebi, kuru meyveler, sütlü tatlılar, bisküvi, meyveli yoğurtlar, meyveler gibi besinleri ara öğünlerinizde pratik olarak tüketebileceğinizden dolayı yanınızda taşımaya özen gösteriniz.
  • Günlük beslenmeniz içerisinde, zaman zaman sevdiğiniz, iştahınızı olumlu yönde etkileyecek ve besin alımınızı artırmada faydası olabilecek farklı beslenme alternatiflerini de kullanabilirsiniz.
  • Sıvıları yemekten 30–60 dakika önce veya sonra tüketiniz. Yemekle beraber tüketilen sıvı içecekler, iştahsızlığınızı arttıracaktır.
  • Kendinizi iştahlı hissettiğiniz öğünlerde daha çok yiyebilirsiniz.
  • Eğer kendinizi iyi hissetmezseniz ve yalnızca bir iki çeşit yiyecek yemek isterseniz, diğer yiyeceklere istek duyana kadar bunlardan tüketiniz.
  • Ek kalori ve protein almak için sıvı besinleri deneyiniz. (Süt, ayran, yoğurt, çorba, enteral besin desteği gibi)
  • İştahınızın az olduğu v sıvı besinlere yemek yiyemediğiniz zamanlarda sıvı fakat enerji ve protein içeriği yüksek besinler almayı deneyiniz. Su, soda, çay, bitki çayları, taze meyve suları, havuç vb. sebze suları, meyve nektarı, komposto, ayran, meyveli süt veya yoğurt, protein içeriği yüksek çorba vb. Az hacimli ama zenginleştirilmiş sıvı besinleri deneyebilirsiniz.
  • Kemoterapi süresince özellikle greyfurt ve nar tüketmeyiniz.
  • Günlük 8-10 su bardağı su tüketiniz.
  • İştahsızlığınız fazla, günlük besin alımınız çok azaldı ve kilo kaybınız fazla ise doktorunuz ve diyetisyeniniz ile görüşerek, beslenme planınızı oluşturunuz. Eğer gerekli görülürse verilen enteral besin destek solüsyonlarınızı mutlaka tüketiniz.
  • Düzenli hafif egzersizler veya 30-40 dakikalık açık havada orta tempoda yürüyüş besin tüketiminizi ve iştahınızı artırmada size yardımcı olacaktır.

  

Aşağıdaki tabloda onkoloji tedaviniz süresince tüketebileceğiniz ve tüketilmesini

önermediğimiz yiyeceklerin örnek listesini görebilirsiniz.

Yemek Türü Tüketilebilecek yemekler Tüketilmesi önerilmeyen yemekler
Et Yemekleri Tavuk buğulama

Tavuk rosto

Tavuk şiş

Balık buğulama

Orman kebabı

Çiftlik kebabı

Ekşili köfte

Sebzeli fırın köfte

Döner kebap

Hamburger

Kadınbudu köfte

Kuru köfte

Şiş köfte

Şiş kebap

Yağda kızartılmış balık

Etli Sebze Yemekleri Etli taze fasülye

Etli bamya

Etli bezelye

Kıymalı karnabahar

Patlıcan musakka

Etli kereviz

Etli patates

Kıymalı kapuska

Kıymalı ıspanak

Yağda kızartılarak yapılan patlıcan yemekleri (karnıyarık, hünkarbeğendi vb.). Bu yemekler patlıcan fırında ya da yağsız tavada yumuşatıldıktan sonra yapılırsa sakıncalı değildir.

Yağda kızartıldıktan sonra yapılan patates yemekleri

Sebze Dolma ve Sarmaları (Kıymalı, Mercimekli, Zeytinyağlı) Lahana sarması

Yaprak sarması

Pazı sarması

Kabak çiçeği dolması

Biber dolması

Kereviz dolması

Soğan dolması

Domates dolması

Kabak dolması

Patlıcan dolması

Karışık dolma

Yumurta Yemekleri Yumurtalı ıspanak

Yumurtalı kapuska

Yumurtalı taze fasülye

Menemen

Yumurtalı kabak

Çökelekli, mantarlı omlet

Sucuklu yumurta

Kıymalı yumurta

Yumurtalı hamburger

Pastırmalı yumurta

Yağda kızarmış yumurta

 

Börekler Ispanaklı tepsi böreği

Kabaklı tepsi böreği

Lahanalı tepsi böreği

Ispanaklı saç böreği

Çökelekli tepsi böreği

Çökelekli saç böreği

Yağı az, soğan, sarımsak ve sebze ile servis edilen pideler

Yağda kızartılarak yapılan sigara böreği

Çok yağ konarak pişirilen kıymalı börekler

Yağlı, sebzesiz, kıymalı, yumurtalı pideler

Pilav ve Makarna Yemekleri Mercimekli bulgur pilavı

Nohutlu pilav

Domatesli, yeşil biberli bulgur pilavı

Az yağ konmuş pirinç pilavı

Sebzeli makarna

Sarımsaklı yoğurtlu mantı

 

Çok yağlı pirinç pilavı

Yakılmış yağ eklenen pilav ve makarnalar

Yağda kızartılmış mantı

Etsiz (zeytinyağlı) Sebze Yemekleri Havuç

Taze fasülye

Taze bakla

Pırasa

Kabak bayıldı

Enginar

Yağda kızartılmadan yapılan imambayıldı

Patates kızartma

Patlıcan kızartma

Biber kızartma

Havuç kızartma

Kabak kızartma

Kuru baklagil Yemekleri Nohut yahni

Etli, etsiz kuru fasülye

Mercimek yahnisi

Zeytinyağlı barbunya pilaki

Piyaz

Mercimek pilaki

Mercimekli köfte

Mercimekli dolma ve sarmalar

Çorbalar Kırmızı mercimek çorbası

Yayla çorbası

Toyga çorbası

Ezogelin çorbası

Sebze çorbası

Bamya çorbası

Tarhana çorbası

Balık çorbası

Sade şehriye çorbası

Sade pirinç çorbası

Yakılmış yağ eklenen çorbalar

Salatalar Havuç – beyaz lahana

Havuç – kırmızı lahana

Havuç – turp

Havuç – marul

Sade marul

Çoban salata

Domates – salatalık

Karnabahar –havuç

Patates

Söğüş domates- salatalık

Rus salatası

Amerikan salatası

İyi yıkanmadan hazırlanan salatalar

Hazırlandıktan sonra bekleyen salatalar

Taze meyveler Başta turunçgiller olmak üzere her türlü meyve Yıkanmadan yenen meyveler

Hazırlandıktan sonra bekleyen salatalar

Tatlılar Kabak tatlısı (cevizli, fındıklı)

Ayva tatlısı (cevizli, fındıklı)

Aşure

Şekeri pişmeye yakın eklenen sütlaç, muhallebi, keşkül

Yoğurt tatlısı

Tahin – pekmez

Baklava

Şöbiyet

Kadayıf

Tulumba

Lokma

İrmik ve un helvası

Kremalı tatlılar

Çok yağlı her türlü hamur tatlısı

Mezeler Humus

Mercimekli köfte

Kısır

Domates, salatalık, havuç, söğüş

Yoğurtlu sebze ezmeleri

Zeytinyağlı sarma, dolma

Sebzeli börekler

Çok yağlı kanepeler

Havyar

Yağda kızartılmış köfteler

Sosis, salam, dil vb.

Cips

Yağlı peynirler

 

Kemoterapi tedavisi sırasında yeterli ve dengeli beslenme ve tedavilerin yan etkilerine karşı beslenmenizde yapacağınız uygun değişlikler:

 Kilo kaybınıza engel olacak,

  • Uygulanan tedavileri vücudunuzun daha iyi tolere etmesine yardımcı olacak,
  • Tedaviye olan olumlu yanıtı artıracak,
  • Tedavilerin yan etkileri ile daha iyi baş edebilmenize yardımcı olacak,
  • Bağışıklık sisteminizi kuvvetlendirerek enfeksiyonlara karşı direncinizin artmasını

sağlayacaktır.

Yorum bırak